Tematyka praw poboru była już wielokrotnie omawiana na wielu serwisach internetowych. Z maili do redakcji Pierwotny.pl wynika jednak, że cały czas sprawiają one problemy, szczególnie początkującym inwestorom. Postanowiłem zatem jeszcze raz przypomnieć najważniejsze kwestie i w prosty sposób wytłumaczyć "o co chodzi z prawem poboru?".

Gdybym miał w jednym zdaniu napisać co to jest prawo poboru, napisałbym, że prawo poboru to przywilej kupna akcji nowej emisji. Kluczowe jest tu słowo "przywilej".

Spółka akcyjna która chce w celu pozyskania kapitału wyemitować nowe akcje może to zrobić na dwa sposoby - poprzez zwykłą emisję i za pomocą emisji z zachowaniem prawa poboru.

Po co w ogóle spółki bawią się z prawem poboru? Wbrew pozorom chodzi przede wszystkim o dobro akcjonariuszy, ale też o dobro samej spółki. Dzięki zachowaniu w emisji prawa poboru akcjonariusze spółki nie muszą obawiać się rozwodnienia swoich udziałów. Z drugiej strony spółka może ustalić niską cenę emisyjną i w ten sposób zapewnić sobie sukces oferty (nikt nie będzie pokrzywdzony niską ceną nowych akcji, bo i tak zapisać się mogą tylko posiadacze praw poboru).

Kto dostanie prawo poboru? Walne Zgromadzenie Spółki uchwalając emisję z zachowaniem prawa poboru wyznacza też tzw. dzień ustalenia prawa poboru. Aby dostać prawo poboru (jedna stara akcja = 1 prawo poboru) musimy na koniec dnia ustalenia mieć zaksięgowane w KDPW akcje starej emisji. Oznacza to, że jeśli spółka określiła dzień ustalenia na 20 listopada to kupno akcji w ten dzień lub dzień wcześniej nic nam nie da. Musimy cały czas pamiętać o zasadzie D+3. Transakcje akcjami są przez KDPW rozliczane po 3 dniach roboczych, dlatego akcje musimy posiadać odpowiednio wcześniej.

Co można zrobić z prawem poboru? Z przywilejem tym można zrobić co nam się podoba - możemy go wykorzystać i zapisać się na nowe akcje, możemy zostawić na rachunku (i patrzeć jak stają się bezwartościowe), komuś podarować lub sprzedać. W ten sposób prawo poboru staje się instrumentem finansowym - papierem wartościowym notowanym na giełdzie.

Jak zapisać się na akcje z prawem poboru? Przede wszystkim musimy posiadać na rachunku maklerskim prawa poboru (jeśli nie mieliśmy starych akcji, możemy prawa poboru kupić na giełdzie od innych inwestorów). Potem sprawdzamy stosunek prawa poboru, który mówi nam na ile nowych akcji możemy się zapisać (np. stosunek 3:2 oznacza, że 3 prawa poboru uprawniają do zapisu na dwie nowe akcje). Musimy zapewnić także odpowiednią ilość wolnych środków na rachunku maklerskim (ilość zamawianych akcji * cena emisyjna). Pamiętajmy, aby w pierwszej kolejności złożyć zapis podstawowy (o tym będzie mowa za chwilę).

Co się stanie gdy przegapię emisję z prawem poboru? Twoje prawa poboru staną się bezwartościowe i stracisz tyle, ile wynosiła ich wartość (o tym też za chwilę).

Ile jest warte prawo poboru? Wzór na wyznaczenie teoretycznej wartości prawa poboru ma postać: V = (M-S) / (N+1), gdzie:
V - teoretyczna wartość prawa poboru
M - cena rynkowa starych akcji
S - cena emisyjna nowych akcji
N - liczba praw niezbędnych do objęcia jednej nowej akcji.

Jest to tylko wartość teoretyczna. Nie mamy pewności, że chcąc sprzedać prawo poboru na giełdzie, dostanie właśnie tyle. O tym zdecyduje rynek. Kurs praw poboru na giełdzie jest ustalany w taki sam sposób jak kurs akcji.

Dlaczego kurs akcji spada po odcięciu prawa poboru? Działa tu podobny mechanizm, jak spadek kursu akcji po odjęciu dywidendy. Z poprzedniego akapitu wiemy, że prawa poboru mają swoją realną wartość (tym wyższą im bardziej cena emisyjna nowych akcji jest mniejsza od kursu starych akcji). Jeśli prawo poboru jest warte teoretycznie 5 złotych a poniedziałek jest ostatnim dniem na kupno akcji z zachowaniem prawa poboru, to we wtorek kurs akcji spadnie, ponieważ akcje te są niejako "wybrakowane" - nie dają nam wartego 5 złotych prawa poboru. Spadek kursu jest tylko księgowy. Akcjonariusze spółki nie tracą, bo choć kurs ich akcji spadł o ok. 5 złotych to na rachunku maklerskim będą mieli zapisane prawo poboru warte właśnie 5 złotych.

Co się bardziej opłaca - kupno nowych akcji czy sprzedaż prawa poboru? Żeby odpowiedzieć na to pytanie trzeba znać cenę wszystkie parametry emisji - cenę emisyjną, stosunek prawa poboru a także bieżący kurs akcji. Pod koniec notowań praw poboru najlepiej przeliczyć ile musimy zapłacić, gdybyśmy chcieli objąć wszystkie przysługujące nam akcje. Potem sprawdzamy notowania akcji starej emisji. Różnica jest naszym zyskiem. Teraz wystarczy sprawdzić za jaką kwotę moglibyśmy sprzedać prawa poboru na giełdzie. Jeśli pierwsza kwota jest wyższa - zapisujemy się na akcje. Jeśli więcej dostaniemy sprzedając prawa poboru - oczywiście robimy to. Pamiętajmy, że sprzedając prawa poboru - zyski realizujemy od razu. Zapisując się na nowe akcje - zamrażamy na pewien okres gotówkę, co zwiększa ryzyko inwestycji (kurs akcji może w ciągu kilku dni drastycznie spaść).

Czym się różni zapis podstawowy od dodatkowego? Spółka podaje dwa terminy, w których możemy zapisać się na nowe akcje z prawem poboru (podstawowy i dodatkowy). W obu przypadkach musimy mieć na rachunku prawa poboru, ale w drugim przypadku nie mogą to być prawa nabyte na giełdzie, tylko "nasze" powstające z posiadania akcji w dniu ustalenia. W zapisie podstawowym zapisujemy się na tyle akcji, na ile pozwala nam stosunek prawa poboru. Mamy tu pewność, że dostaniemy tyle akcji, na ile się zapisaliśmy (nie ma żadnych redukcji). W zapisie dodatkowym zapisujemy się na dowolną ilość akcji (wystarczy nam jedno prawo poboru by zapisać się np. na milion akcji). Tutaj jednak zazwyczaj występują redukcję. Do objęcia w tej puli są tylko te akcje, które nie zostały kupione w pierwszym terminie (np. przez zapominalskich). Uwaga! Zapis podstawowy i dodatkowy może odbywać się jednocześnie, stąd ważne jest aby ich ze sobą nie pomylić. W pierwszej kolejności dokonujemy zapisu podstawowego.

Na razie chyba wystarczy. Odpowiedziałem krótko na najczęściej pojawiające się pytania. Będę wdzięczny za zasygnalizowanie tych zagadnień, które sprawiają najwięcej problemów. Wtedy rozwinę temat.